1. Wokół Polskiego Oświecenia

Cel ogólny zajęć

Przybliżenie (utrwalenie) wiadomości o epoce oświecenia w Polsce (a szczególnie w Warszawie) w powiązaniu z osobami pochowanymi na cmentarzu Stare Powązki.

Czas trwania

Godzina lekcyjna w szkole – przygotowanie oraz spacer po Powązkach – 2 godziny lekcyjne (1,5 h) na terenie cmentarza

Scenariusz lekcji w PDF

01-wokol-polskiego-oswiecenia.pdf

Wokół polskiego oświecenia

Autor: Anna Reichert


ADRESAT ZAJĘĆ:

Szkoła podstawowa (kl. VII-VIII), Liceum


CZAS TRWANIA:

1 godz. w szkole + 2 godz. (1,5h) na cmentarzu


ŚRODKI I MATERIAŁY DYDAKTYCZNE:

Podręcznik, karty z ilustracjami postaci, fragmenty tekstów oświeceniowych, platformy internetowe (np. epodreczniki.pl, historia.org.pl).


SŁOWA KLUCZOWE:

Oświecenie, Warszawa XVIII w., Stanisław August Poniatowski, Ignacy Krasicki, Hugo Kołłątaj, Stanisław Konarski, Teatr Narodowy, Konstytucja 3 Maja, Dominik Merlini.



CELE I METODYKA ZAJĘĆ

Cel ogólny: Przybliżenie i utrwalenie wiadomości o epoce oświecenia w Polsce.

Cele szczegółowe:

  • Zna genezę i czas trwania oświecenia w Polsce.
  • Potrafi przedstawić główne polskie dzieła literackie z tego okresu.
  • Potrafi wymienić najważniejszych przedstawicieli polskiego oświecenia.
  • Zna doniosłość ustanowienia Konstytucji 3 Maja.


PRZEBIEG ZAJĘĆ


CZĘŚĆ I: ZAJĘCIA W SZKOLE

  1. Wprowadzenie tematu: Powązki jako cmentarz ufundowany w 1792 r.
  2. Krótki wykład o cechach polskiego oświecenia.
  3. Aktywizacja uczniów: pogadanka sprawdzająca wiedzę.
  4. Przygotowanie do wyjścia: podział na zespoły.

CZĘŚĆ II: SPACER PO CMENTARZU POWĄZKOWSKIM

  1. Przypomnienie wiadomości przed wejściem.
  2. Kościół św. Karola Boromeusza: omówienie historii i obrazu Józefa Walla.
  3. Spacer śladami postaci: prezentacja biogramów przy grobach.
  4. Zwrócenie uwagi na katakumby (miejsce spoczynku m.in. Merliniego, Ryxa).


POSTACI ZWIĄZANE Z TEMATEM (BIOGRAMY)

Wojciech Bogusławski (1757–1829)

LOKALIZACJA: TABLICA NA POŁUDNIOWEJ ŚCIANIE KOŚCIOŁA

Nazywany „ojcem teatru polskiego”. Aktor, reżyser, dyrektor Teatru Narodowego. Wspierał reformy oświeceniowe.

Stanisław Konarski (1700–1773)

LOKALIZACJA: TABLICA ZBIOROWA / SYMBOLICZNA MOGIŁA

Pijar, reformator szkolnictwa, założyciel Collegium Nobilium. Autor „O skutecznym rad sposobie”.

Dominik Merlini (1730–1797)

LOKALIZACJA: KATAKUMBY (NAPRZECIW KW. 20-3)

Nadworny architekt króla. Twórca Łazienek Królewskich, projektant kościoła św. Karola Boromeusza i katakumb.

Hugo Kołłątaj (1750–1812)

LOKALIZACJA: KATAKUMBY (BRAK TABLICY)

Współtwórca Konstytucji 3 Maja, członek KEN. Postać wybitna i kontrowersyjna.

Michał Kleofas Ogiński (1765–1833)

LOKALIZACJA: KATAKUMBY (BRAK TABLICY)

Polityk, dyplomata, kompozytor słynnego poloneza „Pożegnanie Ojczyzny”.

Franciszek Ryx (1732–1799)

LOKALIZACJA: KATAKUMBY (AK-3-5)

Kamerdyner i zaufany doradca króla („szara eminencja”). Zarządzał teatrami królewskimi.



KONTEKST HISTORYCZNY I CIEKAWOSTKI

WSTĘP DO OŚWIECENIA

Oświecenie w Polsce dzielimy na trzy etapy:

  • Wczesne (1740–1764): czasy saskie, reformy Konarskiego.
  • Rozkwit (1764–1795): czasy stanisławowskie, literatura, Konstytucja 3 Maja.
  • Schyłek (1795–1830): klasycyzm postanisławowski, utrata niepodległości.


PRACA DOMOWA (PROPOZYCJA)

Zabawa badawcza w Internecie: Wyszukanie utworów z epoki (np. „Kurdesz”, polonez Ogińskiego) lub lektura fragmentów satyr Krasickiego.