Od nalewki i rząpi do kranu w łazience
– 36 –
CEL OGÓLNY ZAJĘĆ
przybliżenie (utrwalenie) wiadomości o osobach
zajmujących się dostarczaniem wody, wodociągami
i kanalizacją warszawską i pochowanych na
Cmentarzu Stare Powązki.
CZAS TRWANIA
Godzina lekcyjna w szkole – przygotowanie oraz spacer po Powązkach – 2 godziny lekcyjne (1,5 h) na terenie cmentarza
Scenariusz lekcji w PDF
Od nalewki i rząpi do kranu w łazience – krótka historia warszawskich wodociągów i kanalizacji
ADRESAT ZAJĘĆ:
Uczniowie szkoły podstawowej (klasy VII-VIII) oraz liceum
METODY I FORMY PRACY:
Wykład informacyjny, pogadanka, spacer po cmentarzu Stare Powązki.
ŚRODKI I MATERIAŁY DYDAKTYCZNE:
Biogramy postaci omawianych w trakcie lekcji, ilustracje.
SŁOWA KLUCZOWE:
Wodociągi, kanalizacja, Henryk Marconi, William Lindley, inżynieria sanitarna, Gruba Kaśka, rząpia.
CELE I METODYKA ZAJĘĆ
Cel ogólny: Przybliżenie i utrwalenie wiadomości o osobach zajmujących się dostarczaniem wody, wodociągami i kanalizacją warszawską, pochowanych na Cmentarzu Stare Powązki.
Cele szczegółowe:
- Poznanie historii zaopatrzenia Warszawy w wodę (od drewnianych rur i „nalewek” po współczesne ujęcia).
- Zrozumienie roli higieny i kanalizacji w rozwoju nowoczesnego miasta.
- Poznanie sylwetek inżynierów i architektów, którzy stworzyli warszawski system wodociągowo-kanalizacyjny.
PRZEBIEG ZAJĘĆ
CZĘŚĆ I: WSTĘP HISTORYCZNY
Opowieść o historii wody w Warszawie: od średniowiecznych źródeł („nalewki”) i drewnianych zbiorników („rząpia”), przez pierwszy wodociąg miejski Henryka Marconiego (1855) ze zbiornikiem w Ogrodzie Saskim, aż po nowoczesny system Williama Lindleya (1886) z filtrami na Koszykowej. Omówienie roli wodociągowców w czasie II wojny światowej (pomoc Powstańcom w kanałach) oraz powojennych inwestycji (ujęcie „Gruba Kaśka”).
CZĘŚĆ II: SPACER PO CMENTARZU
Odwiedziny grobów inżynierów, architektów i pracowników wodociągów, którzy na przestrzeni wieków dbali o to, by w kranach warszawiaków płynęła czysta woda.
POSTACI ZWIĄZANE Z TEMATEM (BIOGRAMY)
Henryk Marconi (1792–1863)
LOKALIZACJA: KWATERA 177 WPROST 5-9/10
Wybitny architekt, projektant pierwszego nowożytnego wodociągu warszawskiego (uruchomionego w 1855 r.). Zaprojektował m.in. wodozbiór w Ogrodzie Saskim (świątynia Westy) oraz stację pomp przy ul. Dobrej.
Alfons Grotowski (1833–1922)
LOKALIZACJA: KWATERA A-2-1/2
Inżynier sanitarny, współtwórca warszawskich wodociągów i kanalizacji. Był zastępcą Williama H. Lindleya i kierował pracami na miejscu. Zaprojektował także wcześniejszy wodociąg praski (1869).
Włodzimierz Skoraszewski (1894–1959)
LOKALIZACJA: KWATERA 299b-6-2/3
Inżynier, dyrektor MPWiK. Twórca nowatorskiej metody poboru wody spod dna Wisły (ujęcie infiltracyjne). To dzięki jego koncepcji powstała słynna studnia „Gruba Kaśka” – jedyny taki obiekt w Europie umieszczony w nurcie rzeki.
Gustaw Foltański (1892–1980)
LOKALIZACJA: KWATERA 244-6-11
Inżynier, w czasie Powstania Warszawskiego wykorzystał swoją wiedzę, by pomagać walczącym. Opracowywał trasy przejść kanałowych dla łączników i oddziałów (współpracował z harcerskim plutonem „Szczury Kanałowe”).
Romuald Miller (1882–1945)
LOKALIZACJA: ALEJA ZASŁUŻONYCH
Architekt i działacz polityczny. Zaprojektował charakterystyczny gmach Dyrekcji Wodociągów i Kanalizacji przy pl. Starynkiewicza 5, który do dziś jest siedzibą MPWiK.
Zygmunt Wendrowski (zm. 1939)
LOKALIZACJA: KWATERA 152-2-5
Inżynier, opracował koncepcję Zakładu Filtrów Pośpiesznych (otwartego w 1933 r.), co zmodernizowało proces oczyszczania wody w Warszawie. Zginął we wrześniu 1939 roku.
Jan Goliński (1894–1967)
LOKALIZACJA: KWATERA 196-5-11
Rzeźbiarz i architekt. Jest autorem płaskorzeźb zdobiących budynek Zakładu Filtrów Pośpiesznych na terenie Stacji Filtrów (przedstawiających m.in. Syrenkę oraz alegorie Pragnienia i Czystości).
PRACA DOMOWA (PROPOZYCJA)
Dowiedz się, czym różnią się „filtry powolne” od „filtrów pośpiesznych” i jaką rolę pełnią w procesie uzdatniania wody. Sprawdź, czy w Twoim domu można pić wodę bezpośrednio z kranu (tzw. kranówkę).