– 39 –

CEL OGÓLNY ZAJĘĆ

przybliżenie (utrwalenie) wiadomości o poległych w Powstaniu Warszawskim członkach polskiej inteligencji pochowanych na Cmentarzu Stare Powązki.

CZAS TRWANIA
Godzina lekcyjna w szkole – przygotowanie oraz spacer po Powązkach – 2 godziny lekcyjne (1,5 h) na terenie cmentarza

Scenariusz lekcji w PDF

pobierz

Kamienie i diamenty – Inteligencja w Powstaniu Warszawskim

ADRESAT ZAJĘĆ:
Uczniowie i uczennice szkoły podstawowej (klasy VII i VIII) oraz liceum

METODY I FORMY PRACY:
Wykład informacyjny, pogadanka z uczennicami i uczniami, spacer po cmentarzu Stare Powązki.

ŚRODKI I MATERIAŁY DYDAKTYCZNE:
Podręcznik, ilustracje przedstawiające omawiane postaci.

SŁOWA KLUCZOWE:
Powstanie Warszawskie, inteligencja, Biuro Informacji i Propagandy (BIP), Armia Krajowa, straty wojenne, kultura.

CELE I METODYKA ZAJĘĆ

Cel ogólny: Przybliżenie i utrwalenie wiadomości o poległych w Powstaniu Warszawskim członkach polskiej inteligencji pochowanych na Cmentarzu Stare Powązki.

Cele szczegółowe:

Zrozumienie skali strat poniesionych przez polską inteligencję w czasie II wojny światowej (utrata blisko 40% warstwy wykształconej).
Poznanie losów artystów, inżynierów i naukowców, którzy stanęli do walki (m.in. w Biurze Informacji i Propagandy AK).
Refleksja nad słowami prof. Stanisława Pigonia o „strzelaniu do wroga z brylantów”.

PRZEBIEG ZAJĘĆ

CZĘŚĆ I: WSTĘP HISTORYCZNY

Wprowadzenie do tematu tragicznych losów warszawskiej inteligencji. Omówienie roli wykształconych Polaków w konspiracji – inżynierów, lekarzy, artystów, którzy porzucali swoje zawody, by walczyć. Przywołanie postaci z pokolenia Kolumbów (Baczyński, Gajcy) oraz bohaterów „Kamieni na szaniec”. Wyjaśnienie roli Biura Informacji i Propagandy (BIP) AK, w którym pracowali filmowcy, architekci i muzycy, walcząc słowem i pieśnią.

CZĘŚĆ II: SPACER PO CMENTARZU

Odwiedziny grobów przedstawicieli inteligencji – „brylantów”, którzy oddali życie lub zdrowie w walce o wolność stolicy.

POSTACI ZWIĄZANE Z TEMATEM (BIOGRAMY)

Maria Bojar-Przemieniecka (1897–1982)

LOKALIZACJA: KWATERA 219-5-26

Śpiewaczka operowa, solistka Opery Warszawskiej i Filharmonii w Ankarze. W czasie okupacji śpiewała w kawiarniach, ale przede wszystkim działała w Biurze Informacji i Propagandy ZWZ-AK (referat muzyczny). Jej talent służył podtrzymywaniu ducha w walczącym mieście.

Kazimierz Czekotowski (1901–1972)

LOKALIZACJA: KWATERA 219-5-26

Śpiewak, aktor i pedagog, mąż Marii Bojar-Przemienieckiej. Występował w Teatrze Wielkim. Podczas wojny zaangażowany w działalność konspiracyjną BIP AK. Po wojnie dyrektor szkoły muzycznej w Gdyni i kierownik wokalny Opery Bałtyckiej.

Maria Przybyłko-Potocka (1873–1944)

LOKALIZACJA: ALEJA ZASŁUŻONYCH

Wybitna aktorka teatralna, dla której Arnold Szyfman wybudował Teatr Polski. W czasie Powstania oddała biżuterię na zakup broni. Zginęła we własnym mieszkaniu na Mokotowie przygnieciona drzwiami po wybuchu. Po wojnie ekshumowana do Alei Zasłużonych.

Maria Magdalena Szelągowska „Rysia” (1905–1989)

LOKALIZACJA: KWATERA 155a-5-15

Inżynier chemik, bliska współpracowniczka rtm. Witolda Pileckiego. Przepisywała jego raporty z Auschwitz. Po wojnie działała w siatce wywiadowczej Pileckiego. Skazana na karę śmierci, zamienioną na dożywocie. Wyszła na wolność w 1956 roku.

Wacław Stanisław Tyszka (1905–1944)

LOKALIZACJA: KWATERA E-1-5/6

Inżynier budownictwa, oficer rezerwy. Uciekł z niewoli sowieckiej w 1939 r. W Powstaniu Warszawskim walczył jako strzelec „Inżynier” w Zgrupowaniu „Kryska” na Czerniakowie. Poległ na barykadzie 12 sierpnia 1944 r.

Karol Prus-Troczewski „Chudy” (1922–2007)

LOKALIZACJA: KWATERA B-5-14

Inżynier (urodzony jako Karol Pawłowski w Żelazowej Woli). Skazany na śmierć przez Sowietów, cudem ocalał. W konspiracji kurier AK. Ciężko ranny w nogi pierwszego dnia Powstania Warszawskiego. Po wojnie prowadził pracownię projektową na Mazurach.

PRACA DOMOWA (PROPOZYCJA)

Zinterpretuj słowa prof. Stanisława Pigonia wypowiedziane na wieść o udziale młodzieży inteligenckiej w Powstaniu: „Cóż, należymy do narodu, którego losem jest strzelać do wroga z brylantów”. Kogo miał na myśli, mówiąc o „brylantach”?

Edukacja