Panteon Rektorów Uniwersytetu Warszawskiego
– 40 –
CEL OGÓLNY ZAJĘĆ
Przybliżenie osiągnięć nauki polskiej i zaprezentowanie Powązek jako panteonu luminarzy polskiej nauki.
CZAS TRWANIA
Godzina lekcyjna w szkole – przygotowanie oraz spacer po Powązkach – 2 godziny lekcyjne (1,5 h) na terenie cmentarza
Scenariusz lekcji w PDF
Panteon Rektorów Uniwersytetu Warszawskiego
ADRESAT ZAJĘĆ:
Uczennice i uczniowie szkół średnich
CZAS TRWANIA:
1 godzina lekcyjna w szkole + 2 godziny w terenie (Stare Powązki i Cmentarz Wojskowy)
METODY I FORMY PRACY:
Rozmowa, wykład, prezentacje przygotowane przez uczniów, spacer edukacyjny.
ŚRODKI I MATERIAŁY DYDAKTYCZNE:
Plany cmentarzy z zaznaczonymi grobami, biogramy postaci, publikacje o historii UW.
SŁOWA KLUCZOWE:
Nauka polska, Uniwersytet Warszawski, rektorzy, panteon, historia nauki, inteligencja.
CELE I METODYKA ZAJĘĆ
Cel ogólny: Przybliżenie osiągnięć nauki polskiej i zaprezentowanie Powązek jako panteonu luminarzy polskiej nauki.
Cele szczegółowe:
- Pokazanie zmieniających się okoliczności i warunków funkcjonowania polskiego środowiska naukowego.
- Uświadomienie osiągnięć warszawskiego środowiska akademickiego i roli rektorów w nauce światowej.
- Zaprezentowanie rektorów jako nieszablonowych osobowości.
- Ukazanie narodowego i międzynarodowego znaczenia działalności Uniwersytetu Warszawskiego.
PRZEBIEG ZAJĘĆ
CZĘŚĆ I: WSTĘP
Omówienie historii Uniwersytetu Warszawskiego: od powołania Królewskiego Uniwersytetu w 1816 r., przez represje po powstaniach (zamknięcie uczelni, Szkoła Główna, rusyfikacja), ewakuację w 1915 r., aż po odrodzenie w II RP, tajne nauczanie w czasie wojny i odbudowę w PRL. Podkreślenie roli rektorów w tych przełomowych momentach.
CZĘŚĆ II: SPACER PO CMENTARZU
Trasa obejmuje dwa cmentarze. Na Starych Powązkach odwiedziny grobów m.in. w Alei Zasłużonych (Łukasiewicz, Samsonowicz, Pieńkowski) oraz w kwaterach historycznych (Skrodzki, Modrakowski). Następnie przejście na Cmentarz Wojskowy (m.in. Turski, Rybicki, Siwiński).
POSTACI ZWIĄZANE Z TEMATEM (BIOGRAMY)
Józef Karol Skrodzki (1787–1832)
LOKALIZACJA: STARE POWĄZKI, KW. 20-6-11/13
Fizyk i zoolog, rektor w tragicznym 1831 roku. Współtwórca Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Za jego kadencji uczelnia została zamknięta po upadku Powstania Listopadowego. Autor prac o trąbach powietrznych.
Jan Łukasiewicz (1878–1956)
LOKALIZACJA: STARE POWĄZKI, ALEJA ZASŁUŻONYCH
Logik i filozof światowej sławy, twórca tzw. notacji polskiej (stosowanej w informatyce). Minister oświaty w rządzie Paderewskiego. Rektor w latach 20. i 30. Zmarł na emigracji w Dublinie, jego szczątki sprowadzono w 2023 r.
Stefan Pieńkowski (1883–1953)
LOKALIZACJA: STARE POWĄZKI, ALEJA ZASŁUŻONYCH 1-42/43
Fizyk, twórca warszawskiej szkoły fizyki doświadczalnej. Trzykrotny rektor UW. Organizator tajnego nauczania w czasie okupacji. Po wojnie twórca Instytutu Fizyki PAN. W 1946 r. obserwował wybuchy atomowe na atolu Bikini.
Bolesław Hryniewiecki (1875–1963)
LOKALIZACJA: STARE POWĄZKI, KW. 109-4-22
Botanik, przez 40 lat dyrektor Ogrodu Botanicznego UW. Badacz flory Litwy i Kaukazu. W czasie wojny usunięty przez Niemców ze stanowiska. Po wojnie odbudowywał zniszczony ogród. Patron rezerwatu w Brwinowie.
Jerzy Modrakowski (1875–1945)
LOKALIZACJA: STARE POWĄZKI, KW. 32 WPROST-3-25
Farmakolog, rektor w 1939 roku. W czasie oblężenia Warszawy kierował szpitalami polowymi na terenie uniwersytetu. Doprowadził do wydania ostatnich dyplomów przed zamknięciem uczelni przez Niemców. Zmarł tuż po wojnie.
Henryk Samsonowicz (1930–2021)
LOKALIZACJA: STARE POWĄZKI, ALEJA ZASŁUŻONYCH 1-103/105
Wybitny historyk mediewista. Rektor w latach 1980–1982, wybrany na fali „Solidarności”. Usunięty przez władze komunistyczne w stanie wojennym. Uczestnik Okrągłego Stołu, minister edukacji w rządzie Tadeusza Mazowieckiego.
Grzegorz Białkowski (1932–1989)
LOKALIZACJA: STARE POWĄZKI, KW. D-2-17/20
Fizyk i poeta. Rektor w latach 1985–1989. Wybrany demokratycznie w trudnych czasach końcówki PRL. Senator I kadencji, zmarł wkrótce po złożeniu ślubowania. Autor podręczników fizyki i tomików poezji.
Stanisław Turski (1906–1986)
LOKALIZACJA: CMENTARZ WOJSKOWY, KW. D 4-1-8
Matematyk, najdłużej urzędujący rektor w historii UW (17 lat, 1952–1969). Więzień obozu Sachsenhausen. Specjalista od analizy numerycznej, współtwórca polskiej informatyki uniwersyteckiej.
Włodzimierz Siwiński (1939–2023)
LOKALIZACJA: CMENTARZ WOJSKOWY, ALEJA ZASŁUŻONYCH
Ekonomista, rektor w latach 90. Doprowadził do wybudowania nowej Biblioteki Uniwersyteckiej (BUW) na Powiślu. Zasłużony dla rozwoju kontaktów międzynarodowych uczelni.
PRACA DOMOWA (PROPOZYCJA)
Wybierz jednego z rektorów i przygotuj krótką prezentację (kilka zdań) na temat jego największych osiągnięć naukowych lub organizacyjnych oraz ich znaczenia dla współczesności. Zastanów się, jak jego działania wpłynęły na dzisiejszy kształt uniwersytetu.