Śiła i światło – kto nam ją daje
– 33 –
CEL OGÓLNY ZAJĘĆ
Przybliżenie (utrwalenie) wiadomości o historii
energetyki w Polsce (a szczególnie w Warszawie)
w powiązaniu z osobami pochowanymi na Cmentarzu Stare Powązki.
CZAS TRWANIA
Godzina lekcyjna w szkole – przygotowanie oraz spacer po Powązkach – 2 godziny lekcyjne (1,5 h) na terenie cmentarza
Scenariusz lekcji w PDF
Siła i światło – kto nam ją daje
ADRESAT ZAJĘĆ:
Uczniowie szkoły podstawowej (klasy VII-VIII) oraz liceum
METODY I FORMY PRACY:
Wykład informacyjny o historii energetyki i elektryfikacji w Polsce, spacer po cmentarzu Stare Powązki.
ŚRODKI I MATERIAŁY DYDAKTYCZNE:
Biogramy postaci omawianych w trakcie lekcji.
SŁOWA KLUCZOWE:
Energetyka, elektryfikacja, inżynierowie, elektrownia, tramwaje, Siła i Światło.
CELE I METODYKA ZAJĘĆ
Cel ogólny: Przybliżenie i utrwalenie wiadomości o historii energetyki w Polsce (a szczególnie w Warszawie) w powiązaniu z osobami pochowanymi na Cmentarzu Stare Powązki.
Cele szczegółowe:
- Znajomość historii energetyki i elektryfikacji (pierwsze lampy łukowe, elektrownie miejskie).
- Umiejętność wymienienia polskich inżynierów i przedsiębiorców zajmujących się energetyką.
- Znajomość firm historycznych i współczesnych działających w sektorze energetyki (np. Siła i Światło, ZEORK).
PRZEBIEG ZAJĘĆ
CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE HISTORYCZNE
Opowieść o początkach elektryczności na ziemiach polskich: od pierwszej lampy łukowej w Chorzowie (1878) i „sztucznego słońca” w Warszawie, przez uruchomienie pierwszej elektrowni na Powiślu (1904) i elektryfikację tramwajów (1908), aż po wielką akcję elektryfikacji wsi po II wojnie światowej. Zwrócenie uwagi na rolę inżynierów, którzy budowali ten system od podstaw.
CZĘŚĆ II: SPACER PO CMENTARZU
Odwiedziny grobów pionierów polskiej energetyki, naukowców i przedsiębiorców, którzy „dali nam siłę i światło”.
POSTACI ZWIĄZANE Z TEMATEM (BIOGRAMY)
Janusz Groszkowski (1898–1984)
LOKALIZACJA: KWATERA 100-2-12/13
Inżynier i naukowiec o światowej sławie, pionier elektroniki i radiotechniki. Najmłodszy profesor Politechniki Warszawskiej (1929). W czasie wojny żołnierz AK, który rozpracował system sterowania rakiet V2. Kandydat do Nagrody Nobla.
Kazimierz Szpotański (1887–1966)
LOKALIZACJA: KWATERA 53-6-8/9
Twórca Fabryki Aparatów Elektrycznych (FAE), największej firmy produkującej urządzenia elektryczne w przedwojennej Polsce. Zaczynał od małego warsztatu, by stworzyć potężne przedsiębiorstwo zatrudniające 1600 osób. Społecznik dbający o pracowników.
Tadeusz Sułowski (1874–1952)
LOKALIZACJA: KWATERA PPRK-1-140/141
Współtwórca koncernu „Siła i Światło”, który odegrał kluczową rolę w elektryfikacji II RP. Firma zarządzała elektrowniami i kolejami dojazdowymi (m.in. EKD/WKD). W czasie wojny działał w AK, po wojnie pomagał w przerzucie żołnierzy na Zachód.
Kazimierz Gayczak (1872–1933)
LOKALIZACJA: KWATERA PPRK-1-142
Pionier elektryfikacji, budował elektrownie w Petersburgu, Dreźnie i Krakowie. Współzałożyciel Związku Elektrowni Polskich i Stowarzyszenia Elektryków Polskich (SEP). Dyrektor w spółce „Siła i Światło”.
Stefan Ciszewski (1876–1938)
LOKALIZACJA: KWATERA 196-5-12
Inżynier elektryk, wspólnik Szpotańskiego, a później założyciel Fabryki Wyrobów Elektrotechnicznych w Bydgoszczy (słynna „Eltra”). Pionier produkcji osprzętu instalacyjnego w Polsce.
Stefan Alfred Ossowski (1874–1936)
LOKALIZACJA: KWATERA 51-6-8/9
Inżynier, minister przemysłu i handlu II RP. Badał wykorzystanie energii wodnej (projekt elektrowni w Szczawnicy). Prezes ZEORK, doprowadził do elektryfikacji setek miejscowości i zakładów COP.
Mieczysław Kuźmicki (1889–1952)
LOKALIZACJA: KWATERA 194-2-27
Dyrektor Związku Przedsiębiorstw Tramwajowych i Kolei Dojazdowych. W czasie okupacji pracował nad tajnym planem elektryfikacji Polski po wojnie. Współpracował przy projektach warszawskiego metra.
PRACA DOMOWA (PROPOZYCJA)
Sprawdź, skąd pochodzi prąd w Twoim domu. Dowiedz się, gdzie znajduje się najbliższa elektrownia i jakie paliwo wykorzystuje do produkcji energii. Czy wiesz, kim był patron Twojej ulicy lub szkoły – może też miał związek z techniką?